MANIFESTATIONS OF COMMUNIST PROPAGANDA IN THE FILMS OF POLISH DIRECTOR AND SCREENWRITER JAN RYBKOWSKI (1949–1954)

Yaroslav Antoniuk,

Ph.D. student,

М. S. Hrushevsky Institute of Ukrainian Archeography and Source Studies of the National Academy of Sciences of Ukraine, Kyiv, Ukraine

 

DOI: https://doi.org/10.17721/2524-048X.2025.32.4

 

Abstract. The purpose of this article is to explore manifestations of communist propaganda in films by Polish director and screenwriter Jan Rybkowski, shot between 1949 and 1954. This study is important for understanding the process of formation and development of political propaganda in Polish cinema during the Stalinist era. The article highlights the importance of studying cinema as a historical source that reflects the ideological, social, and cultural aspects of this period.

Research methodology. The following research methods were used: periodisation, the historical-comparative method, and systemic historical analysis.

Scientific novelty. This article makes the first attempt in modern Ukrainian historiography to identify the reasons that prompted J. Rybkovski to use propaganda elements in his films. The study identifies propaganda plots in his films and evaluates their significance.

The main source of information for studying the research problem was the following five films directed by J. Rybkowski during a specific period: ‘House on the Wasteland,’ ‘Warsaw Premiere,’ ‘First Days,’ ‘Case to be Settled,’ and ‘The Bus Leaves at 6:20.’ The study analyzes archival documents, memoirs and special studies on this topic. The influence of party and state leadership on the process of preparing films and their evaluation after release was considered. Analysis of the films of director and screenwriter J. Rybkovski allows a deeper understanding of how propaganda was carried out through cinema.

Conclusions. As a result of the research, the author concludes that, by his own beliefs, J. Rybkovski could not have been a promoter of communist ideas. However, powerful pressure from the authorities forced the director to use certain propaganda themes in his films. Despite the difficult conditions of his creative work, J. Rybkovski always tried to follow his own concept in filmmaking.

Keywords: Jan Rybkovsky, film, cinema, director, screenplay, communist propaganda.

Submitted 10.08.2025

Download

References:

  1. Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN), zesp. KC PZPR, Wydzial kultury, sygn. 237/XVIII–31 [In Polish].
  2. AAN, zesp. KC PZPR, Wydzial kultury, sygn. 237/XVIII–31 [In Polish].
  3. AAN, zesp. KC PZPR, Wydzial organizacyjny, sygn. 237/VII–347 [In Polish].
  4. Albrecht, S. (1952). W trosce o rozwój kinematografii polskiej. Film, 14, 5–6 [In Polish].
  5. Archiwum Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, Polska (AFINA), sygn. A-214, poz. 5 [In Polish].
  6. AFINA, sygn. A-214, poz. 5 [In Polish].
  7. AFINA, sygn. S-2464 [In Polish].
  8. Borowy, P. (1952). Rozmowy o kinematografii. Film, 29, 4–6 [In Polish].
  9. Bystrzycka, Z., & Morawski, S. (1953). Dwie wypowiedzi o filmie «Sprawa do załatwienia». Kwartalnik Filmowy, 3–4, 100–113 [In Polish].
  10. Czytelnicy o filmach historycznych. (1951). Film, 16, 14 [In Polish].
  11. Grzelecki, S. (1955). Jeszcze raz o «Autobusie». Film, 5, 10 [In Polish].
  12. Karcz, D. (1984). Opisanie świata. Kino, 6 (204), 1–7, 24–25 [In Polish].
  13. Kolaczkowski, T. (1953). Sprawa do załatwienia. Film, 38, 10–11 [In Polish].
  14. Król, E.C. (2007). Formuła wroga w polskim filmie socrealistycznym (1947–1956). Przegląd Historyczny, 98/2, 237–246 [In Polish].
  15. Becela, L. (Ed.). (1984). Kto jest kim w Polsce 1984. Informator biograficzny. Warszawa: Interpress [In Polish].
  16. Madej, A. (1997). Zjazd filmowy w Wiśle, czyli dla każdego coś przykrego. Kwartalnik Filmowy, 18, 207–214 [In Polish].
  17. Matuszewski, R. (1952). «Pierwsze dni». Kwartalnik Filmowy, 5–6, 102–115 [In Polish].
  18. Misiak, A. (2003). Cenzura filmowa po zjeździe w Wiśle. Kwartalnik Filmowy, 43, 93–102 [In Polish].
  19. Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego i sztuki – za rok 1951. Uchwała Prezydium Rządu. (1951). Trybuna Ludu, 202, 5 [In Polish].
  20. Nowy polski film wchodzi na ekran (1952). Film, 10, 8–9 [In Polish].
  21. Pitera, Z. (1951). Warszawska Premiera. Film, 12, 6–7 [In Polish].
  22. Płażewski, J. (1951). Zwycięstwo muzyki narodowej (analiza krytyczna filmu «Warszawska Premiera»). Kwartalnik Filmowy, 1, 63–79 [In Polish].
  23. Jajko, K., Klejsa, K., Grzechowiak, J., & Gębicka, E. (2022). Rozpowszechnianie filmów w Polsce Ludowej w latach 1944–1956. Łódź: Wydawnictwo UŁ [In Polish].
  24. Rybkowski, J. (1956). O komedii filmowej. Kwartalnik Filmowy, 4, 56–63 [In Polish].
  25. Śmiałowski, P. (2024). Ingerencje. O usuniętych po Zjeździe w Wiśle scenach i motywach filmowych. Zjazd Filmowy w Wiśle. Źródła, komentarze, opracowania (s. 424–444). Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [In Polish].
  26. Świeradowski, W. (1950). Dom na pustkowiu. Film, 8, 6 [In Polish].
  27. Uchwała Prezydium Rządu w sprawie przyznania nagród za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki za rok 1952. (1952). Trybuna Ludu, 203, 7 [In Polish].
  28. Walcząc o nowego człowieka i zwycięstwo socjalizmu (1952). Film, 13, 4–5 [In Polish].
  29. Węsirski, B. (1955). W poszukiwaniu współczesności. Film, 3, 4–5 [In Polish].
  30. B. Giza, B., & Wyżyński, A. (Eds.). (2024). Zjazd Filmowy w Wiśle. Źródła, komentarze, opracowania. Warszawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [In Polish].